• Pazar 16 ° / 14.3 ° Moderate rain
  • Pazartesi 17.1 ° / 14 ° bulutlu bulutlar
  • Salı 17.7 ° / 12.5 ° Dağınık bulutlar

Öğretim Elemanı Alaiddin Koşar


1000 Yeni Market Ekonomiye Çözüm Olur Mu ?

1000 Yeni Market Ekonomiye Çözüm Olur Mu ?


Değerli okurlar, bildiğiniz üzere geçen hafta Cumhurbaşkanı tarafından yapılan bir açıklama vardı. Türkiye genelinde her şehirde olacak şekilde toplam 1000 adet Tarım Kredi Marketleri açılacağını söyledi. Peki bu 1000 yeni marketin ekonomiye yansımaları kısa ve uzun vadede nasıl olacak?

Öncelikle halka faydasından bahsetmek istiyorum. Kısa vadede mutlaka pek çok insanın yararlanacağı bu marketler vatandaşın cebini biraz da olsa rahatlatacaktır. Yalnız bu rahatlama için marketlerin kurulacağı yer çok iyi seçilmeli. Aksi durumda ulaşımın zor olduğu bölgelerde kurulursa bu marketlerden yararlanan insan sayısı daha az olacaktır. Uzun vadede ise halka faydası olabilir mi emin değilim. Çünkü bu marketler ne kadar süre varlığını sürdürebilecek, varlığını sürdürürken ucuz fiyatlar ne kadar devam edecek. Çünkü bu marketler sonsuza dek ucuz fiyattan satış yapacak değil. Öyle olursa diğer büyük market zincirlerinin isyanı başlayacaktır şüphesiz. Bu yüzden kısa vadede faydalı ama uzun vadedi belirsizlik olarak görüyorum.

Enflasyon açısından bakarsak TUİK, enflasyon oranlarını bu marketleri baz alarak belirlerse yanlış yapmış olacaktır. Çünkü bu marketlerden yararlanacak insan sayısı her 5 kişiden 1i olacak diye tahmin ediyorum. Yani nüfusun %20’sine göre enflasyon belirlenmiş olur ki enflasyon sepetindeki her ürün de bu marketlerde yer almayacaktır. Bu market fiyatlarını baz alarak enflasyonu belirlemek yanlış olacaktır. Eğer böyle bir yanlış yapılmazsa genel olarak enflasyon oranında çok çok az bir düşüş yaşanabilir. Bu da çok kayda değer bir oran olmayacaktır.

İstihdam açısından bakarsak her markette ortalama 5 kişinin çalışacağını varsayarsak 5000 dolaylarında kişiye iş fırsatı sunulacaktır. Kısa vadede iyi bir şey aslında ama mesele uzun vadeli düşünebilmekte. Bu marketler var oldukça diğer market zincirlerinin ciroları mutlaka düşecektir. Aylık %5 bile düşse bir market zinciri için %5 düşüş belki trilyonlarla ifade edilebilir. Aylık cirosu trilyon düşen market zincirleri birkaç ay dayandıktan sonra bu düşüşü telafi etmeye çalışacaktır. Bunu ürün fiyatlarını düşürerek yapamazlar, zaten fiyatları yüksek diye bu 1000 market açılacak. Ürün maliyetlerine müdahale de edemeyeceklerine göre yapılacak tek şey personel çıkarmak olacak. Her market bir süre sonra 2-3 personeli ile yollarını ayırmak durumunda kalacak gibi görünüyor. Çünkü işin doğası budur ne yazık ki.

Genel olarak bakıldığında halka fayda, enflasyon düşüşü ve istihdam yaratma açısından kısa vadede olumlu şeyler söyleyebilecek olsak da uzun vadede aslında beklenen yararı sağlamayacağını ya da bir belirsizlik olduğunu ifade edebiliriz. Bundan dolayı kanayan yaramıza kısa vadeli çözümler yerine daha kalıcı uzun vadeli çözüm adımları atmak daha faydacı ve rasyonel olacaktır.