Üzerimize pislik yağıyor. Hem de durmadan.
Ama bu pislik gökten rastgele düşmüyor; biz davet ediyoruz onu.
Aklını kullanmayı bıraktığımız her an, bir kova daha boca ediliyor başımıza.
Bizim en büyük sorunumuz enflasyon değil, işssizlik değil, terör değil.
En büyük sorunumuz, düşünmeyi bırakan bir toplum haline gelmemiz.
“Neden?” diye sormuyoruz artık.
Neden enflasyon yüksek?
Neden ihracat geriliyor?
Neden eğitim sistemi kötüye gidiyor?
Ama “neden” diye sormak, sebep-sonuç ilişkisini kurmak ister.
Yani zahmet ister.
Her olumsuzlukta başkalarını suçlarken, neden iyi şeylerde onlara pay biçmiyoruz?
Çünkü aklımızı kullanmıyoruz.
İşte bu yüzden üzerimize pislik yağıyor.
***
Sokrates’in ne diyordu: “Eğitimin pahalı olduğunu düşünüyorsanız, cehaletin bedelini hesaplayın.”
Bugün etrafımızda olup bitenlere baktığımızda, işte tam da bu bedeli ödüyoruz.
Komplo teorileriyle avunanlar, sorgulamadan inananlar, düşünme zahmetine katlanmayanlar...
Cehaletin faturası hepimize kesiliyor.
Konfüçyüs daha da sert: “Bilmediğini bilmeyenlerden hemen uzaklaş, çünkü onlar aptaldır, seni de aptallaştırır.”
Aristo ise reçeteyi veriyor: “Akıllı insan düşündüğü her şeyi söylemez, fakat söylediği her şeyi düşünür.”
Sosyal medyada, televizyonda, kahvehane sohbetlerinde tam tersini yaşıyoruz. Düşünmeden konuşuyor, araştırmadan paylaşıyor, sorgulamadan inanıyoruz.
***
Kant’ın aydınlanma tarifi ne kadar güzel:
“Aydınlanma; kişinin kendi aklını kullanmaya cüret etmesidir.”
Popüler olana ya da sadece senin faydana olana değil, doğru olana cesaret etmektir.
Çoğunluğa aykırı düşmeyi göze almayı gerektirir aklını kullanmak.
Hz. Ali buyuruyor:
“Akıl gibi zenginlik yoktur. Akıl hidayet eder, kurtarır; cehaletse saptırır, helak eder.”
Tanrının insanda aradığı akıl, şüpheci, sorgucu akıldır.
Sorgulamadan, eleştirmedenve tartışmaya kapalı bir şekilde kabul eden düşünme tarzı olandogmatik akıl kabul görmez.
***
Bugün yaşadığımız sorunların temelinde, işte bu düşünme eylemini terk etmiş olmamız yatıyor.
Ekonomik kriz, siyasi kutuplaşma, toplumsal çatışmalar...
Hepsi aklın devre dışı kaldığı, duyguların, önyargıların, çıkarların öne geçtiği yerlerde büyüyor.
Büyüdükçe de üzerimize pislik yağıyor.
Üzerimize yağan pislikten kurtulmanın tek yolu var: Akıl şemsiyesini açmak.
Aklını kullan, üzerine pislik yağmasın.
Geç kalmadan şemsiyeni aç.
Yoksa tarihin tekerrür sayfalarında yer almaya devam edeceksin.
