Eskiden beri hemen hemen her platformda konuşmalar, sohbetler ve söyleşilerde hep söylenir işte çok okuyan mı çok gezen mi bilir diye. Tabii ki çok okuyanın teorik yanı ve teorik bilgisi çok iyi bol bol örnek vererek anlatır konuları. Hemen hemen her konuda edeceği kelam ve vereceği örnek vardır. Birçok konuda söylediklerinin sadece teorikolduğusöylemlerinin arkasının boş olduğu anlaşılır. Söylemlerinin ve örneklerinin gerçek hayattakilerle uyuşmadığı, örtüşmediği ve bağdaşmadığı görülür. Kuru gürültü boş lakırdıdan ibaret olduğu anlaşılır çoğu zaman.
Oysa çok gezen, yer-yurt gören, farklı ortamlar, farklı coğrafyalar gören dünyanın bin bir halinden haberdar olanlar, çok değişik insanlarla tanışıp konuşanlar, onların sorunlarına ortak olanlar, onlarla dertlenip onlarla sevinenler gerçek hayata dair çok şey bilir. Çok şey bilirler ancak bildikleri çok bilgi ve görgüyü anlatmakta zayıf kalırlar. Pratik bilgisi oldukça yoğun olur ancak anlatımda örnek ve dayanak bulmada, tasvir etmede zayıf kalırlar.
Pekala ne çok okuyan nede çok gezen tam anlamıyla doyurucu bilgi sahibi olamamakta ve karşıdakini tatmin edici bilgi aktarımında bulunamamaktadır. O halde bunun bir ortasıyok mudur yada orta noktası bulunamaz mı?. Elbette orta noktası bulunabilir, bunun çok sayıda örneği mevcuttur. 13 Mart 2026 günü aramızdan ayrılan tarihçi Prof. Dr. İlber ORTAYLI bunun en güzel örneğidir. İlber hocanın tarihi derinliği, Türk ve dünya tarihini bana ve tüm insanlığasevdirdiğini ve ufkunu açtığını düşünüyorum. İlber hocanın tüm konuşmalarını büyük bir keyifle ve dikkatle izlemiş ve onun fikirlerinden yararlanmaya çalışmışımdır. İlber hoca tarihi ve tarihi olayları vukuu bulduğu zamana göre ve tüm gerçekliği ile o zamanın şartlarına göre anlatmış ve sonunda kendi değerlendirmelerini yapmıştır. İlber hoca tarihi olayları anlatırken tarihe mal olmuş olayları, olayları meydana getiren yâda tarafı olan millet ve devletlerin ulusal kimliğini ve karakterlerini ortaya koymuş ve adeta onların genlerini analiz ederek onların genetiğine dokunmuştur. Bu tarihi derinlik ve bu bilgi ona insanların güvenini kazandırmış ve çok büyük takdir toplamıştır. İlber hocanın tarihi derin bilgisi sayesinde tarihin insanlar tarafından sevilmeye ve ilgi odağı haline geldiğine inanıyorum.
Ayrıca tüm tarihi literatürehâkim oluşu onu iyi bir tarihçi yapmasının yanı sıra, edebiyat, güzel sanatlar, Biyoloji, Ekoloji, Coğrafya, müzik alanında da mükemmel bilgi ve görgüye sahip olması onun ülkemiz ve dünyanın en büyükleri arasına girmesini sağlamıştır. O ülkemizin ve dünyanın bir numaralı entelektüeli olmuştur.
Çok okuyan mı bilir çok gezen mi sözüne en iyi örnek Prof. Dr. İlber ORTAYLI’yı vermek en doğru cevap olur. Çok sayıda dil bilmesi, müzik ve güzel sanatlara olan ilgisi, derin tarihi bilgisi ve ülkemiz ve dünya coğrafyasını çok iyi bilip analiz edebiliyor olması onun hem çok okuduğunun ve çok gezdiğinin delilidir.
Yani teori ile pratiği birleştirmek en güzelidir. Tüm yönleriyle yeri asla doldurulamayacak olan merhum hocamız Prof. Dr. İlber ORTAYLI’nın hayatı, bilimsel kişiliği ve akademik çalışmaları, tarih bölümlerince değerlendirilerek çok sayıda yüksek lisans ve doktora tezlerine konu olacak çok sayıda konu başlığı bulabileceklerine inanıyorum. Ayrıca İlber hocanın tüm yazılı ve görsel eserlerinin bir araya toplanarak insanlığın özellikle de gençlerimizin okumasına katkı sağlanmasını istirham ediyorum.
Çok muhterem ve yeri asla doldurulamayacak hocamız Prof. Dr. İlber ORTAYLI’ya Allahtan rahmet, ailesi ve yakınların sabır, tüm ülkem ve dünya insanlığına da baş sağlığı diliyorum.